AAk ez dakiena: enpresek inoiz idatzi ez duten ezagutza

Erakunde orok dakien guztiaren zati bat eskuliburuetan, prozeduretan eta datu-baseetan gordetzen du. Beste zati bat urteak lanean daramatzaten pertsonen esperientzian bizi da, eta inoiz ez da idatzi. Hori da AAk ezagutzen ez duen zatia, ez baita inolako dokumentutan egon. AA sortzaileak dokumentuekin lan egitea errazten du, baina zer egin dezake inork dokumentatu ez duenarekin?

Shaking HUBek Shaking Talks by MONDRAGONen seigarren saioa aurkezten du, «AA eta ezagutza: nola gorde inoiz idatzi ez duguna?» izenekoa. Ezagutza hori nola gorde eta aprobetxatu daitekeen planteatzen du, eta enpresa batek zer behar duen AAk benetako balioa ekar dezan.

*Bideo hontan gazteleraz eginda dago.

Saio honetan, María Ruizek Iñaki Suárez BAICeko Teknologia zuzendariarekin, adimen artifizialaren euskal zentroarekin, eta Ibai Laña Mondragon Unibertsitateko irakasle eta ikertzailearekin hitz egiten du. Elkarrizketak Euskadiko enpresa-ekosistemaren ikuspegia eta ezagutzaren kudeaketaren inguruko ikerketaren begirada uztartzen ditu.

Hizketan egin daitekeen AA bat

Iñaki Suárezek AAren inguruko zaratari ordena ematen laguntzen duen bereizketa batetik abiatzen da. AA klasikoa jada nabari da manufaktura, energia edo osasuna bezalako sektoreetan, non datuetatik ikasten duen prozesuak optimizatzeko. AA sortzaileak, transformers arkitekturan oinarrituta, testuarekin, irudiekin, bideoarekin, audioarekin eta kodearekin egiten du lan. Datu-multzo erraldoiekin entrenatu da, neurri handi batean egituratu gabeko informazioarekin: albisteak, PDFak eta mota guztietako dokumentuak.

Berak azaldu duenez, aldaketarik sakonena sistema hauekin elkarreragiteko moduan dago. Lehen, ingeniariek programatzen zituzten sistemak laborategian. Orain hizkuntza naturalean hitz egin dakieke, eta horrek orain arte kanpoan geratzen ziren profilei atea irekitzen die. Eta oraindik ere teknologia hau behar bezala erabiltzen ikasten ari gara.

Eskuliburuetan dagoena eta ez dagoena

Ibai Lañak saioko bereizketa nagusia aurkezten du. Alde batetik, erakunde batek idatzita daukan ezagutza dago, dokumentuetan eta datu-baseetan. Bestetik, esperientzia duten pertsonek daukatena, inoiz formalizatu ez dena.

Hori azaltzeko, dilisten errezeta batera jotzen du. Errezetak kantitateak, prozedura, tenperatura eta denborak zehaztu ditzake, eta, hala ere, jarraibideak hitzez hitz jarraituta ateratzen den platera ez da esperientzia duen norbaitek prestatzen duenaren berdina. Ezagutza hori pertsonatik pertsonara transmititzen da, ikasiz eta praktikatuz.

Dokumentuekin, AA sortzaileak errazago du: kudeatu, laburtu eta erlazionatu ditzake. Egituratutako informazioarekin, hala nola taulekin edo datu-baseekin, aurretiko urrats bat behar da sistema hauek landu dezaketen formatu batera bihurtzeko. Zaila dena ez dago inongo fitxategitan.

Inork idatzi ez duena nola jaso

Galdera nagusia da idatzi gabekoa gorde daitekeen. Ibai Lañak adierazten duenez, ezagutza jasotzeko teknikak badaude, hala nola elkarrizketa egituratuak edo inkestak, eta AA tresnek lagun dezakete horiek diseinatzen eta haien dinamika planteatzen.

Tresna hauek katalizatzaile gisa jokatzen dute, pertsonek parte hartzen duten prozesu baten barruan. Industria-sektorea elkarrizketan ageri da makinekin lan egiten duten pertsonen ezagutza gordetzea bereziki garrantzitsua den inguruneetako bat bezala.

Ekosistema oso bat, hartze-erronkekin

Euskadiko egoerari dagokionez, Iñaki Suárezek AA lehiakortasuna mantentzeko palanka gisa aurkezten du enpresentzat. Katea osoan eragileak dituen ekosistema bat deskribatzen du: zientzia eta teknologia ikerketa-zentroak, doktorego-prestakuntza, teknologia-transferentzia, irtenbideak ezartzen dituzten enpresak eta enpresa erabiltzaileak. Gaineratzen du teknologia zeharkakoa dela, sektore guztiei eragiten diela eta administrazio publikoari ere bai.

Enpresek gogotsu erantzuten dute, baina erronkak laster agertzen dira. Suárezen ustez, ez dira soilik teknologikoak: pertsonekin eta datuekin dute zerikusia.

Datuak, pertsonak eta arauak: teknologiak bakarrik konpontzen ez duena

Oztopoen artean, saioak lehenik tresna hauekin lan egiten duten pertsonen sentsibilizazioa eta prestakuntza nabarmentzen ditu. Ondoren, datuak. Enpresa batek pilotu bat martxan jartzen duenean, beharrezko datuak biltzeak hilabeteak eraman ditzake eta proiektua garestitu. Datuen estrategia bat izateak eta gobernantza ona edukitzeak, berrerabil daitezkeen datu elkarreragileekin, ahalegin hori errepikatzea saihesten du. Elkarrizketak analogia batekin laburbiltzen du: AA eredua motorra da eta datuak erregaia.

Horri arau-betekizunak gehitzen zaizkio. Adimen Artifizialaren Erregelamendua bigarren fasean sartzen ari da eta enpresa jakin batzuk arrisku handiko sistemetarako eskakizunak betetzera behartzen ditu. Eta badaude haluzinazioak: AAk ere akatsak egiten ditu, eta kudeatu beharreko benetako arriskua da. Helburua, elkarrizketak dioenez, sistema hauek enpresari zein gizarteari eragin positiboa izatea da.

Pilototik estrategiara

Saioak enpresa-arazotik abiatzea proposatzen du, ez tresnatik. Lehenik, zer konpondu nahi den identifikatu behar da, eta zer datu eta zer gobernantza behar diren aztertu. Ondoren, pilotuak erakundearen estrategia orokorrean integratu eta eskalatu behar dira, bost lagunen sailaren lana izaten geratu gabe.

Aplikazio-adibide gisa, elkarrizketak Euskadiko datathon batekin lotutako kasu bat jasotzen du, enpresek parte hartuta. Erakunde baten karbono-aztarnaren datuekin, teknologiak kontsultak hizkuntza naturalean egitea eta garraio logistikoko ibilbideak optimizatzea ahalbidetzen du, ingurumen-eragina murrizteko.

Ezagutza pertsonak ere badira

Saioaren ondorioa da tresnak sartzea ez dela nahikoa. Metodoa, kalitatezko datuak eta konfiantza behar dira, pertsonak erdigunean direla. Izan ere, erakunde baten ezagutza ez dago soilik eskuliburuetan, dokumentuetan eta datu-baseetan, baita erakundearen parte diren pertsonen esperientzian ere.

🎙️ Entzun dezakezu jada saio osoa, «AA eta ezagutza: nola gorde inoiz idatzi ez duguna?», eta ezagutu zer-nola lagun dezakeen AAk inoiz idatzi gabe geratu den ezagutza gordetzen.